Pocholo De Leon Gonzales

Isang simpleng paniniwala

Isinilang ang Mariveles Historical Society mula sa paniniwalang kung hindi natin isusulat ang sarili nating kasaysayan, maaaring dumating ang panahon na wala nang makaalala nito.

Noong Marso 7 hanggang 8, 1998, bilang estudyante sa University of the Philippines Diliman, lumahok si Pocholo De Leon Gonzales sa Reconstructing Local History Program Training Workshop — isang programang isinagawa sa pakikipagtulungan ng Ugnayan ng Pahinungód ng UP at ng National Historical Institute (ngayon ay National Historical Commission of the Philippines).

Ang sertipikong natanggap niya ay nilagdaan nina Ledivina V. Cariño, System Director ng Ugnayan ng Pahinungód, at Samuel K. Tan, noon ay National Director ng National Historical Institute. Hindi lamang ito isang seminar — dito nagsimula ang isang misyon, at dito rin nagsimula ang Mariveles Historical Society.

Tingnan

Ang Reconstructing Local History Program

Simple ngunit malalim ang aral ng programa: hindi lamang kasaysayan ng mga pangulo, bayani, digmaan at pambansang institusyon ang nararapat isulat.

• May kasaysayan ang bawat bayan at bawat barangay.
• May kasaysayan ang bawat pamilya.
• May kasaysayan ang mga mangingisda, magsasaka, manggagawa, guro, sundalo, negosyante, katutubo at ordinaryong mamamayan.
• May kasaysayan ang mga lumang bahay, simbahan, paaralan, kalsada, bundok at dalampasigan.

Ang pagsilang ng Lipunan

Sa pagtatapos ng training noong Marso 8, 1998, binuo niya ang adhikaing magiging Mariveles Historical Society. Bata pa siya noon, ngunit malinaw na ang layunin: hanapin, tipunin, isulat, ingatan, at ipasa sa susunod na henerasyon ang kasaysayan ng Mariveles.

Walang malaking opisina. Walang malaking pondo. Walang museo. Walang malawak na archive. Nagsimula ito sa curiosity at sa mga tanong: Sino ang mga naunang pamilya ng Mariveles? Saan nagmula ang ating mga barangay? Ano ang buhay dito bago ang malaking industrial development? Ano ang nangyari noong panahon ng Kastila, Amerikano at Hapon? Sino ang mga taong humubog sa bayan ngunit hindi na nakikita sa mga textbook?

At higit sa lahat: ano ang mga kuwentong mawawala kapag hindi natin ito isinulat ngayon?

Agatona De Leon

Sa sariling pamilya nagsimula ang unang pagbabalik sa kasaysayan. Isa sa mga una niyang isinulat ay ang kasaysayan ng kanyang great-grandmother na si Agatona De Leon — hindi lamang bilang pangalan sa isang family tree, kundi bilang taong may panahon, pamilya, komunidad at lugar sa mas malaking kuwento ng Mariveles.

Nailathala ito kalaunan sa San Carlos Paper. Isang kuwentong dating umiiral lamang sa alaala ng pamilya ang naging nakasulat na dokumento — at doon niya nakita ang kapangyarihan ng pagsusulat ng local history.

Ang kuwento ng isang lola ay kuwento ng isang pamilya. Ang kuwento ng isang pamilya ay bahagi ng isang barangay. At ang pinagsama-samang kuwento ng mga pamilya ang bumubuo sa kasaysayan ng isang bayan.

Mula sa isang pamilya patungo sa buong Mariveles

Mula kay Agatona De Leon, unti-unting lumawak ang paghahanap: mga lumang litrato, dokumento, mapa, pahayagan, tala ng lupa, dating pangalan ng mga lugar, kuwento ng digmaan, paaralan, simbahan, dating opisyal ng bayan at mga pamilyang matagal nang naninirahan sa Mariveles.

Naging malinaw ang pangunahing prinsipyo: ang kasaysayan ng Mariveles ay hindi pag-aari ng iisang tao, pamilya o organisasyon. Ito ay kolektibong pamana ng lahat ng taga-Mariveles. Kaya mahalaga ang bawat larawan, bawat lumang dokumento, bawat kuwento ng lolo at lola, bawat apelyido, bawat alaala.

Ang VoiceMaster at ang historian

Marami ang nakakakilala sa kanya bilang The VoiceMaster of the Philippines. Ngunit bago pa lumawak ang kanyang gawain sa voice acting, broadcasting, training, public speaking at artificial intelligence, naroon na ang paghahanap at pagkukuwento ng kasaysayan.

Pareho lamang ang pundasyon ng dalawang mundong ito. Ang voice acting ay pagbibigay-buhay sa kuwento. Ang local history ay pagbibigay-buhay sa alaala. Ang broadcasting ay pagbibigay-boses sa impormasyon. Ang pagsusulat ay pagbibigay-permanente sa mga kuwentong maaaring mawala. At ang artificial intelligence ngayon ay nagbibigay ng bagong paraan upang ma-preserve, maipakita at maiparinig ang kasaysayan sa susunod na henerasyon.

Halos tatlong dekada ng misyon

Nagbago ang teknolohiya. Nagbago ang Mariveles. Maraming dating bukirin, baryo, gusali at tanawin ang nagbago o nawala. Maraming matatandang Marivelenyo na dating pinagmumulan ng kuwento ang pumanaw na. Ngunit lalo lamang naging mahalaga ang dahilan kung bakit nagsimula ang Lipunan.

Mas madali nang mag-digitize ng litrato, maghanap sa digital archives, magkumpara ng lumang mapa at modernong lokasyon, at maibahagi ang kuwento sa social media, video, podcast at digital publication. Ngunit nananatili ang prinsipyo: ang teknolohiya ay kasangkapan lamang — ang katotohanan, ebidensiya at wastong dokumentasyon ang pundasyon ng kasaysayan.

Mga isinulat at nalathalang gawa

Hindi magkakahiwalay ang mga akdang ito. Iisa lamang ang pinanggagalingan nila: boses, kuwento, alaala, pamana.